Koniec rządów PiS? Wcześniejsze wybory w 2026 roku — co mówią sondaże i jakie są scenariusze

Widmo wcześniejszych wyborów parlamentarnych w 2026 roku coraz częściej pojawia się w debacie publicznej. Czy oznacza to koniec rządów PiS, czy raczej jest tylko jednym z możliwych scenariuszy politycznego rozwoju wydarzeń? W artykule przyglądam się najnowszym sondażom, analizuję nastroje wyborców i przedstawiam warianty, które mogą wpłynąć na przyszłość polskiej sceny politycznej.

Sondaż United Surveys by IBRiS dla Wirtualnej Polski wskazuje, że o większości w Sejmie może przesądzić zarówno wynik Koalicji Obywatelskiej, jak i sposób startu ugrupowania Mateusza Morawieckiego. Badanie przeprowadzono 7–9 sierpnia 2026 roku metodami CAWI i CATI na próbie 1000 pełnoletnich osób. W obu wariantach KO zdobywa 28,7 proc. poparcia — o 0,7 pkt proc. mniej niż w lipcu.

Przy wspólnym starcie Morawieckiego i PiS partia uzyskałaby 21,4 proc. poparcia, Konfederacja — 12,4 proc., Konfederacja Korony Polskiej Grzegorza Brauna — 8,8 proc., a Nowa Lewica — 7,1 proc. Taki wynik dałby KO 186 mandatów, a Lewicy 29. PiS zdobyłoby 133 miejsca, Konfederacja 69, a Korona Polska 43. Łącznie prawicowe ugrupowania miałyby 245 mandatów, czyli o 14 więcej niż wynosi większość w 460-osobowym Sejmie.

Prawica zachowuje przewagę, nawet gdy nowe ugrupowanie startuje osobno

W drugim scenariuszu Rozwój Plus startuje samodzielnie i zdobywa 6,8 proc., a poparcie dla PiS spada do 17,8 proc. Konfederacja uzyskuje 10,6 proc., Korona Polska 9,6 proc., Lewica 7,2 proc., a KO utrzymuje 28,7 proc. Podział mandatów wyglądałby następująco: KO — 187, Lewica — 31, Rozwój Plus — 29. Te trzy partie miałyby razem 218 posłów, a pozostałe ugrupowania — 242, czyli nadal większość. Poza Sejmem znalazłyby się PSL (4,8 proc.), Razem (3,5 proc.) i Polska 2050 (0,6 proc.); 10,3 proc. badanych nie miało zdania. W pierwszym wariancie progu nie przekroczyłyby PSL (4,6 proc.), Razem (4,1 proc.) i Polska 2050 (1,6 proc.), a odpowiedź „nie wiem” wskazało 11,2 proc. respondentów.

Wyniki sugerują, że prawica mogłaby utrzymać większość także po rozdzieleniu PiS i ugrupowania Morawieckiego, choć zmieniłyby się jej skład i liczba mandatów. Sondaż nie rozstrzyga jednak, jakie koalicje powstałyby po wyborach ani które partie przekroczyłyby próg. Warto też śledzić liczną grupę niezdecydowanych, bo jej głosy mogą istotnie zmienić układ sił.

Scenariusz	Kluczowe dane	Możliwy skutek
Morawiecki startuje z PiS	PiS: 21,4%; prawica: 245 mandatów	Większość po stronie prawicy
Morawiecki startuje osobno	PiS: 17,8%; Rozwój Plus: 6,8%; prawica: 242 mandaty	Rozdrobnienie głosów i mandatów
Budżet i skrócenie kadencji	Art. 225; 4 miesiące od przekazania projektu	Możliwe tylko przy niedotrzymaniu terminu konstytucyjnego
Spór o SAFE	Weto prezydenta: ryzyko polityczne; decyzja po konsultacjach	Test relacji Nawrocki–PiS i podziałów w partii
Sondaż	United Surveys by IBRiS; 7–9 sierpnia; 1000 osób	Poparcie nie przesądza o terminie wyborów

Rozłam na prawicy? Samodzielny start Morawieckiego zmienia wyborcze kalkulacje

Samodzielny start Mateusza Morawieckiego z ugrupowaniem Rozwój Plus może zmienić układ sił na prawicy. United Surveys by IBRiS sprawdził dla Wirtualnej Polski dwa warianty: wspólny start byłego premiera z PiS oraz osobny start jego partii. W obu Koalicja Obywatelska zdobyła 28,7 proc. poparcia. Jednak w drugim scenariuszu PiS uzyskało 17,8 proc., a Rozwój Plus — 6,8 proc., przekraczając próg wyborczy.

Przy wspólnym starcie z PiS Morawiecki zwiększyłby wynik partii do 21,4 proc.; Konfederacja uzyskałaby 12,4 proc., a Konfederacja Korony Polskiej — 8,8 proc. Gdyby Rozwój Plus wystartował osobno, ugrupowania zdobyłyby odpowiednio 17,8, 10,6 i 9,6 proc. Zmieniłby się też podział mandatów: PiS otrzymałoby 108 zamiast 133 miejsc, Konfederacja — 56 zamiast 69, a partia Morawieckiego — 29 mandatów. KO zachowałaby 187 mandatów, zaś Lewica zyskałaby 31.

Każdy głos może przesądzić o większości — prawica traci mandatową przewagę

Najważniejsze zmiany w podziale mandatów między scenariuszami to:

• PiS zdobyłoby 108 mandatów przy osobnym starcie Rozwoju Plus zamiast 133 przy wspólnym starcie.
• Konfederacja uzyskałaby odpowiednio 56 zamiast 69 mandatów.
• Rozwój Plus zdobyłby 29 mandatów, a Lewica — 31.
• KO zachowałaby 187 mandatów.

Przy wspólnym starcie trzy prawicowe ugrupowania zdobyłyby łącznie 245 mandatów. W scenariuszu z osobnym startem Rozwoju Plus pozostałe partie uzyskałyby razem 242, a blok KO i Lewicy — 218. Wyniki pokazują, jak niewielkie zmiany poparcia mogą wpłynąć na powyborcze układy. Rozwój Plus odbiera głosy przede wszystkim PiS, ale jego wejście do Sejmu nie gwarantuje stabilnej większości żadnej ze stron.

W obu wariantach poza parlamentem znalazłyby się między innymi PSL, Partia Razem i Polska 2050, a od 10,3 do 11,2 proc. badanych nie wskazało partii. Dlatego o wyniku mogą zdecydować niezdecydowani wyborcy oraz zdolność liderów do zawierania powyborczych porozumień. Sondaż przeprowadzono metodami CAWI i CATI na próbie tysiąca pełnoletnich osób. Pokazuje on nastroje w chwili badania, ale nie przesądza o wyniku wyborów.

Budżet i konstytucja: czy Karol Nawrocki może doprowadzić do wcześniejszych wyborów?

Budżet w polskiej polityce sprawdza większość parlamentarną i podsyca spekulacje o wyborach. Poseł PiS Sebastian Kaleta sugerował, że Karol Nawrocki mógłby skrócić kadencję Sejmu, kierując ustawę budżetową do Trybunału Konstytucyjnego. Konstytucja nie daje jednak takiej możliwości.

Rozstrzygają o tym art. 224 i 225 Konstytucji. Prezydent nie może zawetować ustawy budżetowej: może ją podpisać albo skierować do Trybunału, który ma dwa miesiące na wydanie orzeczenia. Kadencję Sejmu można skrócić tylko wtedy, gdy parlament nie przedstawi ustawy prezydentowi do podpisu w ciągu czterech miesięcy od otrzymania projektu. Liczy się zatem termin przekazania ustawy przez Sejm, a nie długość późniejszego postępowania przed Trybunałem.

Projekt budżetu na 2026 rok wpłynął do Sejmu 30 września. Parlament zakończył prace nad ustawą 9 stycznia, po głosowaniu nad poprawkami Senatu. Budżet zakłada 647,2 mld zł dochodów, 918,9 mld zł wydatków i rekordowy deficyt w wysokości 271,1 mld zł. Na obronność przeznacza ponad 200 mld zł, czyli 4,81 proc. PKB. Ponieważ Sejm przekazał ustawę prezydentowi w konstytucyjnym terminie, skierowanie jej do Trybunału nie otworzyło drogi do wcześniejszych wyborów. W takich politycznych alarmach najpierw sprawdzam przepisy, a dopiero potem nagłówki.

Cztery miesiące na budżet, bez skrótu do wcześniejszych wyborów

Senat zgłosił dziesięć poprawek. Przyznał między innymi 100 mln zł na program Aktywni Seniorzy, 11 mln zł na zadania samorządów, 5 mln zł Europejskiemu Centrum Solidarności i 3 mln zł na przygotowania do Światowego Jamboree Skautowego. Zmiany objęły też wydatki Trybunału Konstytucyjnego i IPN. Spory o przesunięcia środków nie zmieniają jednak konstytucyjnego warunku: prezydent nie może wykorzystać kontroli ustawy, by zyskać dodatkowy czas na rozwiązanie parlamentu.

Polityczna stawka pozostaje wysoka. W jednym z wariantów sondażu United Surveys by IBRiS Koalicja Obywatelska zdobyła 28,7 proc., PiS z ludźmi Mateusza Morawieckiego — 21,4 proc., a prawicowe ugrupowania mogłyby łącznie uzyskać 245 mandatów. Podobne zagadnienia opisaliśmy tutaj. W wariancie, w którym Rozwój Plus startowałby samodzielnie, KO miała 28,7 proc., PiS — 17,8 proc., a blok KO i Lewicy zdobyłby 218 mandatów wobec 242 dla pozostałych formacji. Badanie objęło tysiąc dorosłych osób; ankieterzy zastosowali metody CAWI i CATI. Prognozy podsycają rozmowy o wyborach, ale nie przyznają prezydentowi dodatkowych uprawnień.

Nawrocki może odegrać ważną rolę w sporze o budżet, lecz nie może sam rozpisać wcześniejszych wyborów, kierując ustawę do Trybunału lub nie zgadzając się z jej zapisami. Art. 225 dotyczy sytuacji, w której Sejm nie przedstawi budżetu prezydentowi w ciągu czterech miesięcy — nie późniejszej decyzji głowy państwa. Dopóki Sejm uchwala ustawę i przekazuje ją prezydentowi na czas, konstytucyjna droga do skrócenia kadencji pozostaje zamknięta.

Spór o program SAFE zaostrza konflikt w PiS i stawia rząd przed politycznym testem

Spór o SAFE wykracza poza finansowanie obronności: w PiS ścierają się twarda linia Jarosława Kaczyńskiego i pragmatyczne podejście ludzi Mateusza Morawieckiego. Kaczyński uznał program za zagrożenie dla suwerenności, lecz część polityków obawia się, że stanowczy sprzeciw zniechęci wyborców. Według partyjnych relacji krytykę SAFE przyspieszyła wiadomość o zamrożeniu funduszy dla Węgier.

Uczestnicy sporu różnie oceniają warunki udziału w programie. Krytycy ostrzegają przed ograniczeniem niezależności Polski, natomiast zwolennicy SAFE podkreślają, że zabezpieczenia służą głównie przejrzystości i walce z korupcją, a nie regulują polityki klimatycznej ani migracyjnej. „Czytając te argumenty, widzę przede wszystkim polityczną walkę o kontrolę nad przekazem, a dopiero potem rzeczową rozmowę o obronności” — piszę jako autorka. Tymczasem prezydent Karol Nawrocki zapowiedział konsultacje z rządem, wojskowymi i doradcami oraz obserwowanie reakcji Polaków.

Bezpieczeństwo czy polityczny zysk? Decyzja może pogłębić podziały

Nawrocki sprawdzi swoją samodzielność: weto mogłoby zadowolić część prawicy, ale naraziłoby go na zarzut blokowania ważnego programu obronnego. Rząd Donalda Tuska chce doprowadzić SAFE do końca i utrzymać wspólne stanowisko w sprawach bezpieczeństwa. Z kolei frakcja Morawieckiego dostrzega ryzyko obranej przez PiS strategii i ostrzega, że sprzeciw może wzmocnić zwolenników programu, zamiast samą partię.

Spór zaostrza się, gdy sondaże pokazują niewielką różnicę między głównymi ugrupowaniami. W badaniu United Surveys by IBRiS dla Wirtualnej Polski, przeprowadzonym metodami CAWI i CATI na próbie tysiąca pełnoletnich osób, Koalicja Obywatelska uzyskała 28,7 proc., a PiS wspólnie z ludźmi Morawieckiego — 21,4 proc. Gdyby Rozwój Plus startował osobno, zdobyłby 6,8 proc., a poparcie dla PiS spadłoby do 17,8 proc. Wyniki pokazują stawkę sporu: rząd musi zdecydować, jak daleko ustąpić w sprawie bezpieczeństwa, a PiS — czy twarda postawa nie pogłębi podziałów w jego obozie.

Źródła:

1. https://wydarzenia.interia.pl/kraj/news-nowy-sondaz-sygnalem-ostrzegawczym-dla-tuska-traci-wiekszosc,nId,23527349
2. https://www.newsweek.pl/polska/polityka/czlowiek-z-pis-donald-tusk-powinien-wymusic-przyspieszone-wybory/gztqn7w
3. https://oko.press/posel-pis-straszy-czy-prezydent-moze-rozwiazac-sejm-z-powodu-budzetu
4. https://www.money.pl/gospodarka/stagnacja-wczesniejsze-wybory-gleboka-rekonstrukcja-oto-scenariusze-po-wyborach-7159861625752512a.html