Konfederacja: prawica, wolny rynek i suwerenność — najważniejsze założenia

Konfederacja to ugrupowanie, które łączy postulaty prawicowe z poparciem dla wolnego rynku i silnym akcentem na suwerenność państwa. W artykule przyglądam się najważniejszym założeniom tej formacji, jej podejściu do gospodarki, roli państwa i relacji międzynarodowych. Wyjaśniam też, jak te idee przekładają się na konkretne postulaty polityczne.

Konfederacja łączy prawicowe postulaty z wolnym rynkiem i większą suwerennością państwa. Jej program opiera się na trzech założeniach: ograniczeniu roli państwa w gospodarce, obniżeniu podatków oraz sprzeciwie wobec przekazywania kolejnych kompetencji Unii Europejskiej. Zerknij na ten artykuł po więcej szczegółów. Postulaty te mogą odpowiadać osobom, które cenią niższe obciążenia i większą samodzielność, rodzą jednak pytania o finansowanie usług publicznych i skutki reform.

W artykule analizuję, co te hasła oznaczają dla podatków, przedsiębiorczości, polityki społecznej i relacji z UE. Pokazuję też, gdzie kończy się porozumienie między środowiskami tworzącymi Konfederację, a zaczynają różnice w ich podejściu do państwa i gospodarki. Dzięki temu można ocenić zarówno obietnice ugrupowania, jak i możliwe skutki ich realizacji.

Porównanie głównych propozycji Konfederacji

Obszar	Propozycje	Zakładane cele	Wątpliwości i możliwe skutki
Wolny rynek i podatki	Podwyższenie kwoty wolnej od podatku, zniesienie 15 podatków, dobrowolny ZUS dla przedsiębiorców, obniżenie VAT-u w gastronomii do 5 proc. oraz tańsze paliwo i prąd bez VAT-u.	Uproszczenie danin, większa swoboda prowadzenia firm i więcej pieniędzy w kieszeniach obywateli.	Niższe wpływy mogą utrudnić finansowanie usług publicznych; skutki zależą od szczegółów i zakresu reform.
Ochrona zdrowia	Wprowadzenie konkurencji między ubezpieczycielami i placówkami oraz rozbicie monopolu NFZ. Rozważane są dopłaty państwa dla osób o niższych dochodach i podstawowy koszyk świadczeń.	Większy wybór dla pacjentów, lepsza jakość obsługi i krótszy czas oczekiwania.	Potrzebne są przejrzyste zasady finansowania, kontrola jakości i ochrona pacjentów przed nadmiernymi kosztami oraz ryzykiem.
Relacje z Unią Europejską	Sprzeciw wobec centralizacji decyzji w Brukseli, przekazywania kolejnych kompetencji UE oraz unijnych regulacji, m.in. Zielonego Ładu, ETS i polityki migracyjnej.	Zachowanie większej samodzielności Polski w sprawach prawa, gospodarki, migracji i energetyki.	Różne rozumienie eurosceptycyzmu utrudnia wskazanie wspólnego kierunku; samodzielne decyzje oznaczają też odpowiedzialność za ich konsekwencje.
Konserwatyzm i polityka społeczna	Przywiązanie do tradycji, rodziny i tożsamości narodowej, krytyka ideologii gender oraz postulaty ograniczenia roli państwa. W środowisku występują też różnice dotyczące świadczeń, edukacji i dostępu do ochrony zdrowia.	Ochrona tradycyjnych wartości, wspólnoty i indywidualnej wolności.	Widoczne jest napięcie między ograniczaniem ingerencji państwa a powszechnym dostępem do usług, równymi prawami i swobodą wyboru.
Działalność polityczna	Udział w wyborach i pracach parlamentarnych, składanie projektów ustaw oraz rozwijanie aktywności w klubach i mediach społecznościowych.	Promowanie postulatów wolnorynkowych, prawicowych i suwerennościowych oraz docieranie do wyborców.	Konfederacja łączy różne nurty, których przedstawiciele mogą odmiennie akcentować kwestie gospodarcze i społeczne.

Czym jest Konfederacja?

Konfederacja Wolność i Niepodległość łączy nurt narodowy z wolnorynkowym i podkreśla suwerenność państwa. Postuluje deregulację gospodarki, prostsze i niższe podatki, ograniczenie unijnych regulacji oraz większą samodzielność Polski. Program „Konstytucja Wolności” przedstawiła 24 czerwca 2023 roku w Warszawie; wcześniej opublikowała m.in. „Polskę dla Ciebie” (2019), „Nowy porządek” (2020), „Polskę na nowo” (2021) i „Po stronie Polski” (2022). Ugrupowanie proponuje też projekty ustaw dotyczące dobrowolnego ZUS-u dla przedsiębiorców, podwyższenia kwoty wolnej od podatku, płatności gotówką, ochrony prywatności i zmian w ochronie zdrowia. Jeśli ciekawi cię ta tematyka to sprawdź, co dalej z Ziobrą. Sama Konfederacja wskazuje wolność i niepodległość jako priorytety, natomiast komentatorzy różnie oceniają te hasła: podkreślają zarówno gospodarczy libertarianizm, jak i narodowo-konserwatywny charakter części ugrupowania.

Konfederacja skupia różne nurty prawicy, dlatego warto odróżniać jej deklaracje programowe od ocen przeciwników. Najważniejsze decyzje podejmuje Rada Liderów, a w Sejmie X kadencji (2023–2027) klub ugrupowania liczy 18 posłów. Jego przedstawiciele zasiadają także w Parlamencie Europejskim w dwóch różnych grupach politycznych. W wyborach prezydenckich w 2020 roku Konfederacja wystawiła Krzysztofa Bosaka, którego wyłoniono w prawyborach; w końcowym głosowaniu pokonał Grzegorza Brauna wynikiem 163 do 146. Bosak zdobył następnie 6,78 proc. głosów i zajął czwarte miejsce. Ugrupowanie zachęca sympatyków do działania w otwartych Klubach, a dzięki mediom społecznościowym, krótkim filmom i internetowym formatom dociera także do młodszych wyborców.

Wolny rynek i niższe podatki

Program „Konstytucja Wolności”, przedstawiony przez Konfederację 24 czerwca 2023 roku w Warszawie, stawia na wolny rynek, deregulację i „niskie, proste podatki”. Ma dać przedsiębiorcom większą swobodę, a pracującym — większą kontrolę nad zarobkami. Propozycje obejmują podwyższenie kwoty wolnej od podatku, dobrowolny ZUS dla przedsiębiorców i zniesienie 15 podatków. Wcześniej partia postulowała też obniżenie VAT-u w gastronomii do 5 proc. oraz tańsze paliwo i prąd bez VAT-u. W kampanii pojawił się ponadto pomysł „1000 plus” zwracanego w podatkach zamiast świadczenia 500 plus. Zwolennicy liczą na prostsze zasady i więcej pieniędzy w kieszeni, natomiast krytycy pytają, jak niższe wpływy wpłyną na finansowanie usług publicznych. Skutki obniżek zależą więc od szczegółów i zakresu usług, które państwo nadal będzie zapewniać.

Propozycje Konfederacji stawiają pytania o rolę państwa i zakres jego odpowiedzialności. Kluczowe będzie znalezienie równowagi między niższymi podatkami a dostępnością usług publicznych.

Najważniejsze propozycje programu dotyczą podatków, działalności gospodarczej i usług publicznych:

• podwyższenie kwoty wolnej od podatku i zniesienie 15 podatków;
• wprowadzenie dobrowolnego ZUS-u dla przedsiębiorców;
• obniżenie VAT-u w gastronomii do 5 proc. oraz tańsze paliwo i prąd bez VAT-u;
• konkurencja w ochronie zdrowia, rozbicie monopolu NFZ i bon oświatowy.

Wolnorynkowy kierunek obejmuje również usługi publiczne: program proponuje konkurencję w ochronie zdrowia i rozbicie monopolu NFZ, a w edukacji pojawił się bon oświatowy. Nie każdy sympatyk Konfederacji popiera jednak likwidację ZUS-u czy NFZ. W przytoczonym wywiadzie młody działacz partii odrzucił takie skrajne rozwiązania i podkreślił znaczenie darmowych studiów oraz dostępnej ochrony zdrowia. Widać tu napięcie między większą wolnością gospodarczą a powszechnym dostępem do usług. Konfederacja regularnie składa projekty ustaw; w X kadencji Sejmu (2023–2027) zaproponowała m.in. zmiany dotyczące kwoty wolnej i dobrowolnego ZUS-u. Debata dotyczy zatem nie tylko niższych danin, lecz także podziału decyzji między obywateli, firmy i wspólne instytucje.

Ochrona zdrowia: konkurencja zamiast monopolu NFZ

W ochronie zdrowia wolę konkurencję od monopolu NFZ. Pacjentka powinna wybierać spośród wielu ubezpieczycieli i placówek, a składka mogłaby podążać za nią. Dzięki temu fundusze konkurowałyby jakością obsługi, krótszym czasem oczekiwania i dostępem do lekarzy. Państwo nadal mogłoby dopłacać do ubezpieczeń osób o niższych dochodach oraz gwarantować podstawowy koszyk świadczeń.

Większy wybór może poprawić dostępność i jakość opieki zdrowotnej. Warunkiem jest jednak skuteczna ochrona pacjentów i przejrzyste zasady działania systemu.

Równie ważne są dla mnie przejrzyste dane o czasie oczekiwania, kosztach procedur i wynikach leczenia. Pacjentka mogłaby porównywać oferty — na przykład dostęp do lekarza rodzinnego, specjalistów i badań diagnostycznych — a placówki zabiegałyby o jej zaufanie. Taki system wymaga jasnych zasad finansowania, ochrony przed nadmiernymi kosztami i kontroli jakości, aby konkurencja służyła pacjentom, zamiast przerzucać na nich całe ryzyko.

Suwerenność wobec Unii Europejskiej

Dla Konfederacji suwerenność oznacza przede wszystkim sprzeciw wobec centralizacji decyzji w Brukseli i przekazywania kolejnych kompetencji instytucjom UE. Partia postuluje, by państwa zachowały szeroką kontrolę nad prawem, gospodarką, migracją i energetyką, a Polacy mieli większy wpływ na decyzje dotyczące kraju. Krytycy Unii wskazują na rolę urzędników niewybieranych bezpośrednio, małą przejrzystość procesu decyzyjnego i ryzyko marginalizacji interesów mniejszych państw. Eurosceptycyzm obejmuje jednak różne stanowiska: od reformy Unii i ograniczenia integracji po sprzeciw wobec członkostwa. Według przywoływanego badania około co dziesiąty Polak miał negatywny stosunek do UE; w Czechach odsetek wynosił 33 proc., a w Irlandii i Portugalii — po 7 proc.

Suwerenność to nie tylko możliwość podejmowania decyzji bez zewnętrznej presji. To również odpowiedzialność za ich konsekwencje i umiejętność oceny, które rozwiązania rzeczywiście wzmacniają kraj.

Konfederacja i inne partie prawicowe krytykują w imię suwerenności m.in. Zielony Ład, system handlu emisjami ETS, unijną politykę migracyjną i regulacje rolne. Spór dotyczy także tego, co faktycznie zwiększa niezależność kraju. W energetyce może to oznaczać zarówno obronę krajowych surowców, jak i ograniczanie importu paliw dzięki odnawialnym źródłom energii oraz elektryfikacji. Sam węgiel nie zapewnia samowystarczalności, skoro Polska sprowadza jego część; podobnie importuje ropę i gaz, których ceny zależą od sytuacji międzynarodowej. Dlatego gdy politycy mówią o „odzyskiwaniu” suwerenności, pytam, czy przedstawiają konkretny plan, czy tylko sprzeciwiają się Brukseli. Również eurosceptyczne ugrupowania w Parlamencie Europejskim różnią się m.in. w sprawie pomocy Ukrainie, stosunku do Rosji i współpracy z radykalniejszymi partiami, co utrudnia im wspólne działania. Dla mnie suwerenność to zatem nie tylko prawo do samodzielnych decyzji, lecz także odpowiedzialność za ich skutki i rzetelna ocena, które rozwiązania służą Polsce.

Konserwatyzm oraz kwestie społeczne

Konserwatyzm Konfederacji łączy przywiązanie do tradycji, rodziny i wspólnoty z obroną indywidualnej wolności oraz sprzeciwem wobec szybkich zmian obyczajowych. W jej przekazie powracają krytyka ideologii gender, nieufność wobec elit i obrona tożsamości narodowej. Część komentatorów dostrzega w tych hasłach także przejaw wojny kulturowej i wykluczania mniejszości. Widzę tu napięcie między ograniczaniem ingerencji państwa a równymi prawami i swobodą wyboru dla wszystkich. Podobne rozbieżności widać w polityce społecznej. Jedni postulują ograniczenie roli państwa, niższe podatki i konkurencję w ochronie zdrowia, inni popierają świadczenia socjalne, bezpłatną edukację i powszechny dostęp do studiów.

Wśród tematów, które różnicują wyborców i sympatyków Konfederacji, znajdują się:

• rola państwa w gospodarce i wysokość podatków,
• zakres świadczeń socjalnych i dostęp do usług publicznych,
• wartości obyczajowe, tradycja i prawa mniejszości,
• znaczenie rodziny, pracy i lokalnej wspólnoty.

Nie sprowadzałabym więc konserwatywnego elektoratu do jednego zestawu poglądów. Część wyborców ceni usługi publiczne i solidarność społeczną, inni obawiają się, że rozbudowane świadczenia osłabiają samodzielność. Z kolei młodych przyciąga język przedsiębiorczości i indywidualnego sukcesu. Sympatycy Konfederacji mówią zarówno o rodzinie, pracy i lokalnej wspólnocie, jak i krytykują skrajny indywidualizm prowadzący do społecznej atomizacji. Poglądy obyczajowe łączą się przy tym z codziennymi sprawami: dostępem do edukacji i opieki zdrowotnej, kosztami wymiany pieca czy brakiem transportu publicznego. Dlatego spór o wartości dotyczy nie tylko przekazu medialnego, lecz także konkretnych warunków życia i tego, komu mają służyć polityczne obietnice.

Aktualna działalność polityczna

Konfederacja Wolność i Niepodległość mocno zaznacza obecność w krajowej polityce, promując prawicowe, wolnorynkowe i suwerennościowe postulaty. W sondażu z 21–22 kwietnia, przeprowadzonym na próbie 1005 dorosłych Polaków, zdobyła 12,45 proc. poparcia i zajęła trzecie miejsce — za Koalicją Obywatelską (32,97 proc.) oraz PiS (29 proc.). Nowa Lewica uzyskała 6,65 proc., Konfederacja Korony Polskiej Grzegorza Brauna — 6,29 proc., a Partia Razem — 5,81 proc. Z kolei PSL (3,70 proc.) i Polska 2050 (2,67 proc.) nie przekroczyłyby progu wyborczego. Choć to tylko jeden pomiar, wskazuje, że Konfederacja pozostaje ważnym punktem odniesienia dla prawicowych wyborców.

Rozpoznawalność ugrupowania wzrosła także dzięki wyborom prezydenckim. W 2019 roku Konfederacja zgłosiła do prawyborów dziewięć osób, m.in. Krzysztofa Bosaka, Grzegorza Brauna, Magdalenę Ziętek-Wielomską oraz działaczy KORWiN: Konrada Berkowicza, Artura Dziambora, Janusza Korwin-Mikkego i Jacka Wilka. Finał prawyborów, który odbył się 18 stycznia 2020 roku, wygrał Bosak, pokonując Brauna stosunkiem 163 do 146 głosów. W wyborach prezydenckich zdobył 6,78 proc. i zajął czwarte miejsce. Przed drugą turą Rada Liderów nie poparła żadnego kandydata, natomiast liderzy KRK opowiedzieli się za Rafałem Trzaskowskim. We wrześniu 2021 roku KRK opuściła Konfederację WiN, co pokazuje zmiany zachodzące wewnątrz tego środowiska.

Jak uczciwie przedstawić program

Opisując program Konfederacji, oddzielam konkretne postulaty od haseł. Ugrupowanie opowiada się za niższymi podatkami i mniejszą biurokracją oraz większą swobodą prowadzenia firm. Skutki tych zmian zależałyby jednak od stawek, wyjątków, źródeł finansowania i tempa wdrażania. Jak już dotykamy tego tematu, poznaj bilans rządów PO i PiS. W kwestii suwerenności sprawdzam natomiast, które kompetencje państwa miałyby się zwiększyć i jak proponowane rozwiązania wpłynęłyby na współpracę Polski z innymi krajami.

Konfederacja skupia różne środowiska, dlatego jej przedstawiciele mogą odmiennie akcentować poszczególne kwestie. Zamiast oceniać program jako gotowy przepis na sukces lub zagrożenie, porównuję obietnice z projektami oraz analizuję koszty i skutki dla przedsiębiorców, pracowników i emerytów. Dzięki temu czytelniczka może ocenić, które propozycje mają solidne uzasadnienie, a które wymagają doprecyzowania.